edebiyat dersi yazılı 2.dnm 2 yazılı

ÖZEL İZMİR BİLGE ATA LİSESİ
2006-2007 ÖĞRETİM YILI 10 FB /B SINIFI TÜRK EDEBİYATI DERSİ
2. DÖNEM 2. SINAV SORULARI

1-Aşağıdaki şiirin birimlerinde anlatılanları karşılarındaki bölüme yazınız.(4+3+3=10 P)
Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül
Kara sevdaya yiler bî-ser ü bî-pây gönül
Dimedüm mi sana dolaşma ana hay gönül
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül

Bizi hâk itdi hevâ yolına sevdâ n’idelüm
Pây-mâl eyledi bu zülf-i semen-sâ n’idelüm
Kul idinmezdi güzeller bizi illâ n’idelüm
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül

Dil dilerken yüzinin vaslını cândan dahi yiğ
Bir demin görür iken iki cihândan dahi yiğ
Akdı bir serve dahi âb-ı revândan dahi yiğ
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Ahmed Paşa




2-Murabbanın ilk bendinde kullanılan söz sanatlarını ve bu sanatların kullanılış şekillerini belirleyerek aşağıdaki tabloya yazınız. .(4+3+3=10 P)

Söz sanatları Kullanıldığı yer Kullanılış şekli
TEŞBİH Gül yüz SEVGİLİNİN YÜZÜ RENGİYLE
Kara sevda
Zülf-i semen-sây
Bî-ser ü bî-pây gönül



3- Aşağıdaki divan şairlerini tanıyınız.(2+2+2+2+2=10 P)

“Malumdur sühanım benim mahlas istemez” diyen şair.
Şairlikteki başarısından “sultanüş-şuara” ünvanı verilen şair.
Divan edebiyatında mahallileşme akımını başlatan şair
Arapça ,Frasça, Türkçe üç divanı bulunan şair.
Divan edebiyatının ilk şairi.



TERKİB-İ BENT
1)Vardım seher-i taat içün mescide nagah
Gördüm oturur halka olup bir nice gümrah

2)Girmiş kimisi vahdete almış ele tesbih
Her birisinün vir-i zebanı çil ü pencah

3)Didüm ne sayarsız ne alırsuz ne satarsız
K’asla dilinüzde ne nebi var ne hod Allah

4)Didi biri kim şehrimizün hakim-i vakti
Hayretmeğ için halka gelür mescide her gah

5)İhsanı ya pencah u ya çildür fukaraya
Sabreyle ki demdür gele ol mir-i felek-cah

6)Geldiklerini mescide bildüm ne içündür
Yüz döndürüb andan dedüm oy kavm olun agah

7)Sizden kim ırağ oldı ise Hakk’a yakındur
Zira ki dalalet yoludur tuttuğunuz rah Bağdatlı RUHİ


4- Yukarıdaki şiirin yapı özelliklerini yazınız.(15 P)













5- Şiirde nasıl bir ruh hali içindedir, bunun nedeni nedir? (10 P)





6-Aşağıdakilerden hangisi kasîde ve mesnevî ile ilgili doğru bir bilgidir? (5 P)
A-İkisinde de her beyit kendi arasında uyaklanır.
B-İkisinde de konunun farklı yönden ele alındığı bölümler vardır.
C-İkisi de Türk edebiyatına Arap edebiyatından geçmiş şiir şekilleridir.
D-Beyit sayıları ikisinde de 33-99 arasındadır.
E-ikisi de övgü amacıyla yazılır.
7-Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun sözcükleri yazınız (3+3+2+2=10P)

*Divan edebiyatı sanatçılarının kullandığı kalıplaşmış söz motiflerine……………. denir.
* ……………… halk şiirindeki maninin etkisiyle Türklerde doğmuş, tek dörtlükten oluşan divan edebiyatı şiir biçimlerinden biridir.
*Aşık tarzı halk şiirinin ana şiir biçimi ……………. , anonim halk şiirinin ana şiir biçimi………… dir.


Elâ gözlerini sevdiğim dilber,
Göster cemalini görmeye geldim,
Seni seven aşık ölmez dediler,
Gerçek mi sevdiğim sormaya geldim.

Gündüz hayallerim, gece düşlerim,
Uyandıkça ağlamaya başlarım,
Sevdiğim, üstünde uçan kuşların,
Tutup kanatlarından kırmaya geldim. KARACAOĞLAN
8-Bu şiirin nazım biçimi nedir? Neye göre bunu belirlediniz?(12P)









9-Aşağıdaki tabloda verilen nazım birimlerinin hangi şiir türünün örneği olduğunu yazınız. .(2+2+2+2=8 P)
Bir vakte erdi ki bizim günümüz
Yiğit belli değil mert belli değil
Herkes yarasına derman arıyor
Devâ belli değil dert belli değil
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar seda verip seslenmelidir


Nazlı yardan geldi bana bir name
Eğer doğru ise kırdı belimi
Dediler ki yarini yad iller almıs
Kadir Mevlam nasib eyle ölümü

Civan da canına böyle kıyar mı
Hasta başın taş yastığa koyar mı
Ergen kıza beyaz bezler uyar mı
Al giy allı, balam şalların hani




Çalınır Garibim bu gülşende
Yüzün güle çalınır Bülbüller ötüşende
Kız on beşe gelince Gariplik ne çetinmiş
Gönülleri çalınır Baş yastığa düşende
Düğün dernek kuruldu
Çalın türkü çalınır


10- Yukarıdaki şiir biçimleriyle ilgili çıkarımlarda bulununuz. (2+2+2+2+2=10 P)














04.05.2007

Süre: 1 ders saati M. Mustafa KILINÇER

BAŞARILAR DİLERİM TDE ÖĞRT.




















ÖZEL İZMİR BİLGE ATA LİSESİ
2006-2007 ÖĞRETİM YILI 10 FB /B SINIFI TÜRK EDEBİYATI DERSİ
2. DÖNEM 2. SINAV SORULARI

CEVAP ANAHTARI

1-Aşağıdaki şiirin birimlerinde anlatılanları karşılarındaki bölüme yazınız.(4+3+3=10 P)
Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül
Kara sevdaya yiler bî-ser ü bî-pây gönül
Dimedüm mi sana dolaşma ana hay gönül
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül

Şair sevgilinin yüzünü ve salçasını görünce ona kara sevdaya tutulmuş gibi aşık olduğunu anlatıyor.
Bizi hâk itdi hevâ yolına sevdâ n’idelüm
Pây-mâl eyledi bu zülf-i semen-sâ n’idelüm
Kul idinmezdi güzeller bizi illâ n’idelüm
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül
Şair aşkı yüzünden ne hale düştüğünü anlatmaktadır.
Dil dilerken yüzinin vaslını cândan dahi yiğ
Bir demin görür iken iki cihândan dahi yiğ
Akdı bir serve dahi âb-ı revândan dahi yiğ
Vay gönül vay gönül vay gönül ey vay gönül Ahmed Paşa

Şair sevgiliye ne kadar değer verdiğini anlatırken insan olarak duygularına engel olamadığını da belirtiyor.



2-Murabbanın ilk bendinde kullanılan söz sanatlarını ve bu sanatların kullanılış şekillerini belirleyerek aşağıdaki tabloya yazınız. .(4+3+3=10 P)

Söz sanatları Kullanıldığı yer Kullanılış şekli
TEŞBİH Gül yüz SEVGİLİNİN YÜZÜ RENGİYLE
Mecaz Kara sevda Kara sözcüğünü gerçek anlamının dışında kullanarak
Teşbih Zülf-i semen-sây Kokusundan, sevgilinin saçı yasemin olarak ifade edilmiş.
Teşhis Bî-ser ü bî-pây gönül Gönül, insan gibi düşünülmüş.



3- Aşağıdaki divan şairlerini tanıyınız.(2+2+2+2+2=10 P)

“Malumdur sühanım benim mahlas istemez” diyen şair. NEDİM
Şairlikteki başarısından “sultanüş-şuara” ünvanı verilen şair. BAKİ
Divan edebiyatında mahallileşme akımını başlatan şair NEDİM
Arapça ,Frasça, Türkçe üç divanı bulunan şair. FUZULİ
Divan edebiyatının ilk şairi. HOCA DEHHANİ

TERKİB-İ BENT
1)Vardım seher-i taat içün mescide nagah
Gördüm oturur halka olup bir nice gümrah

2)Girmiş kimisi vahdete almış ele tesbih
Her birisinün vir-i zebanı çil ü pencah

3)Didüm ne sayarsız ne alırsuz ne satarsız
K’asla dilinüzde ne nebi var ne hod Allah

4)Didi biri kim şehrimizün hakim-i vakti
Hayretmeğ için halka gelür mescide her gah

5)İhsanı ya pencah u ya çildür fukaraya
Sabreyle ki demdür gele ol mir-i felek-cah

6)Geldiklerini mescide bildüm ne içündür
Yüz döndürüb andan dedüm oy kavm olun agah

7)Sizden kim ırağ oldı ise Hakk’a yakındur
Zira ki dalalet yoludur tuttuğunuz rah Bağdatlı RUHİ


4- Yukarıdaki şiirin yapı özelliklerini yazınız.(15 P)

Bentlerle kurulan uzun bir nazım biçimidir.
En az beş en fazla on bentten oluşur.
Her bent beş ile on iki beyitten meydana gelir.
Her bendin (terkib-hane, kıta) sonunda vasıta beyti denen bir beyit vardır.
Her bendin sonunda farklı vasıta beyitleri kullanılır. Bunlar bentlerden ayrı olarak kendi aralarında uyaklanır.
Bentlerin kafiyelenişi gazeldeki gibidir.
-------- a --------b -------c ----------x vasıta beyit
---------a --------a ------a ----------x
Her bentin sonunda “vasıta beyti” adı verilen bir beyit bulunur. Vasıta beyti her hanenin sonunda değişir.

5- Şiirde nasıl bir ruh hali içindedir, bunun nedeni nedir? (10 P)

Şaşkın ve tepkilidir. İnsanların bir ibadethanede para için ibadet taklidi yapmalarına çok şaşırmıştır. Sonra , bunları yaptıkları için insanlara tepki göstermiş ve bunu, “ Sizden uzak olan Allah’a yakın olur…..” sözleriyle dile getirmiştir.

6-Aşağıdakilerden hangisi kasîde ve mesnevî ile ilgili doğru bir bilgidir? (5 P)
A-İkisinde de her beyit kendi arasında uyaklanır.
B-İkisinde de konunun farklı yönden ele alındığı bölümler vardır.
C-İkisi de Türk edebiyatına Arap edebiyatından geçmiş şiir şekilleridir.
D-Beyit sayıları ikisinde de 33-99 arasındadır.
E-ikisi de övgü amacıyla yazılır.
7-Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun sözcükleri yazınız (3+3+2+2=10P)

*Divan edebiyatı sanatçılarının kullandığı kalıplaşmış söz motiflerine mazmun denir.
* Tuyuğ halk şiirindeki maninin etkisiyle Türklerde doğmuş, tek dörtlükten oluşan divan edebiyatı şiir biçimlerinden biridir.
*Aşık tarzı halk şiirinin ana şiir biçimi koşma , anonim halk şiirinin ana şiir biçimi manidir.


Elâ gözlerini sevdiğim dilber,
Göster cemalini görmeye geldim,
Seni seven aşık ölmez dediler,
Gerçek mi sevdiğim sormaya geldim.

Gündüz hayallerim, gece düşlerim,
Uyandıkça ağlamaya başlarım,
Sevdiğim, üstünde uçan kuşların,
Tutup kanatlarından kırmaya geldim. KARACAOĞLAN
8-Bu şiirin nazım biçimi nedir? Neye göre bunu belirlediniz?(12P)

Bu şiir bir “koşma”dır.Çünkü:
11’li hece ölçüsü kullanılmıştır.
Nazım birimi dörtlüktür.
Uyak düzeni: --------- a -------- c
--------- b -------- c
--------- a -------- c
--------- b --------- b şeklindedir.

9-Aşağıdaki tabloda verilen nazım birimlerinin hangi şiir türünün örneği olduğunu yazınız. .(2+2+2+2=8 P)
Bir vakte erdi ki bizim günümüz
Yiğit belli değil mert belli değil
Herkes yarasına derman arıyor
Devâ belli değil dert belli değil
TAŞLAMA
Benden selam olsun Bolu Beyi'ne
Çıkıp şu dağlara yaslanmalıdır
Ok gıcırtısından kalkan sesinden
Dağlar seda verip seslenmelidir



KOÇAKLAMA
Nazlı yardan geldi bana bir name
Eğer doğru ise kırdı belimi
Dediler ki yarini yad iller almıs
Kadir Mevlam nasib eyle ölümü

GÜZELLEME
Civan da canına böyle kıyar mı
Hasta başın taş yastığa koyar mı
Ergen kıza beyaz bezler uyar mı
Al giy allı, balam şalların hani


AĞIT


Çalınır Garibim bu gülşende
Yüzün güle çalınır Bülbüller ötüşende
Kız on beşe gelince Gariplik ne çetinmiş
Gönülleri çalınır Baş yastığa düşende
Düğün dernek kuruldu
Çalın türkü çalınır


10- Yukarıdaki şiir biçimleriyle ilgili çıkarımlarda bulununuz. (2+2+2+2+2=10 P)

Anonim halk edebiyatı nazım biçimi olan “mani”dir.

Nazım birimi dörtlüktür.
Tek dörtlükten oluşur.
------- a
-------a
------b
-------a şeklinde uyaklanır.
7’li hece ölçüsüyle söylenir.
Cinaslı mani adı verilen biçimi de vardır.





04.05.2007

Süre: 1 ders saati M. Mustafa KILINÇER

TDE ÖĞRT.



www.turkceciler.com